Decodrift en de gifbeker van Socrates

Na een ongewoon koel voorjaar is in Hongarije van de ene op de andere dag de hete Hongaarse zomer begonnen. De velden staan vol bloemen, en mijn begerige bloemschikoog valt op die mooie, torenhoge fluitenkruidachtige plant in de bermen…  

Wat is het toch elke dag weer heerlijk ontwaken in mijn tanya. Bij het eerste ochtendlicht word ik vanzelf wakker. Steevast bij het geluid van de nachtegaal. Maar vandaag klinkt hij wel heel erg dichtbij. Tot mijn grote verrassing zit hij gewoon vlak voor het raam in de kersenboom te zingen! Ik zie zijn keeltje trillen… 

De nachtegaal is een onooglijk kbv’tje, om het in vogelaarsjargon te zeggen. Oftewel een klein bruin vogeltje. Qua uiterlijk valt hij volledig in het niet bij szalakóta en de bijeneters. Of bij de hop en grauwe klauwier. Maar afgezien van zijn prachtige zang is het bijzondere aan de nachtegaal dat hij zich überhaupt laat zien. Meestal blijft hij volstrekt onzichtbaar, verstopt tussen dicht struikgewas. 

Terwijl ik een tijdje lig te staren naar de kleine bruine vogel die zijn wondermooie trillers en toonladders ten gehore brengt, krult Johnny zich op bijna vloeibare wijze in het landschap van mijn lichaam. Deze kleine aanloophongaar voelt zich inmiddels helemaal thuis in mijn knusse hondengezin. Vanaf Dag 1 eigenlijk al. 

Gooi weg die Prozac, neem een hond!

In oktober vorig jaar kwam ik hem tegen tijdens een wandeling met mijn drie herdershonden: een magere, verdwaalde, landschapskleurige puppy met een vrij wanhopige uitstraling en smekende blik. Mijn kwispelende honden vroegen of we hem mee naar huis mochten nemen en dat mocht.  

Johnny doet het keigoed. Hij regelt inmiddels het hele huishouden en stuurt op deskundige wijze de drie Mechelse herders aan. Met name bij vermoedelijke ongeregeldheden, zoals nieuwsgierige reeën bij de omheining. En elke ochtend word ik door hem intens liefdevol welkom geheten in alweer een fijne nieuwe dag samen met z’n allen. 

(Ik blijf het zeggen: gooi weg die Prozac, neem een hond!)

Maar even terug naar dat koele voorjaar. Hierdoor was mijn kersenoogst nogal prut. Er was af en toe nog lichte nachtvorst geweest, ook toen de bomen al vol in bloesem stonden. 

Mijn tuin telt vijf kersenbomen. Allemaal verschillende soorten, die elkaar opvolgen in bloei en dus ook in afrijping. Hierdoor kon ik vorig jaar bijna zes weken lang elke dag vers geplukte kersen in mijn muesli gooien, een ongelooflijke traktatie! 

Dit jaar deed slechts één van de vijf bomen het. Met nogal een zuinige oogst, die ik ook nog eens moest delen met hebberige merels en wielewalen. Niet dat ik dat nou zo heel erg vond, want het is gewoon te grappig om zo’n knalgele wielewaal te zien wegvliegen met een vuurrode kers in zijn snavel. 

35 cent per kers bij de groentejuwelier

Een klein kilootje kersen heb ik toch nog kunnen plukken, dus mij hoor je niet klagen. Bovendien had vriendin Anneke veel kersen, waar ik ook een flinke zak van cadeau kreeg.

Op Facebook klaagt een mevrouw in Nederland dat ze omgerekend 35 cent per kers betaalt bij haar Amsterdamse groentejuwelier. In de supermarkt zijn ze echt een stuk goedkoper, reageert iemand. Hartstikke fijn natuurlijk, al laat bioloog Arnold van Vliet van de Wageningen Universiteit  weten zelf geen Nederlandse kersen meer te eten. 

Omdat die nog steeds bespoten worden met het omstreden bestrijdingsmiddel Tracer, dat zeer dodelijk is voor hommels, vlinders, bijen en al die andere insecten die in Nederland toch al met een noodvaart achteruit gaan. Maar demissionair minister Femke Wiersma zei dat het nog wel een jaartje mocht, dat spuiten met Tracer. Tuurlijk wel. Zolang de boeren maar een beetje maat houden en niet te veel morsen…  

Dat XXL fluitenkruid wil ik hebben!

Afgelopen vrijdag vierde ik mijn 65ste verjaardag. Ik kreeg visite, dus uiteraard wilde ik het even extra gezellig maken op de schaduwrijke veranda van mijn tanya. Ik ben namelijk een stylingfreak en daar schaam ik me niks voor. De laatste dagen zie ik langs de wegen steeds een soort XXL fluitenkruid staan. Echt wel tweeënhalve meter hoog! Nee, geen berenklauw. Gewoon precies fluitenkruid van fijne kant, maar dan heel groot. 

Die wil ik hebben. Voor in een grote vaas op mijn veranda als de verjaardagsvisite komt. En dan over een paar weken wat zaden verzamelen, zodat ik deze indrukwekkende planten ook op mijn landje kan laten groeien. 

Twee dagen voor mijn verjaardag parkeer ik mijn auto op een veilige inrit langs de weg en snijd met een scherp keukenmesje een stuk of tien stengels af. Gauw terug naar huis en meteen in een vaas zetten, voordat ze slap gaan hangen…

Maar eenmaal thuis begin ik te twijfelen. De gladde stengels van het reuzenfluitenkruid hebben paarse vlekken. Heb ik daar niet eens iets over gelezen? Ik weet dat er ook een heel giftige witte schermbloem bestaat, maar dat zal toch niet deze zijn? Hmmm… Voor alle zekerheid maar even goed opletten dat ik niet aan mijn mond zit met die bloemschikvingers.  

De aller-, allergiftigste plant van Europa en verre omstreken

Ik vul twee grote glazen vazen en zet er één in mijn huiskamer en één op de bijzettafel op de veranda. Staat supergaaf! 

Daarna stop ik voor alle zekerheid alle afgesneden stukken stengel en blad in een plastic vuilniszak. Voor het geval mijn honden anders misschien op zo’n stuk stengel gaan knagen. Vast geen goed idee. 

Daarna was ik uitgebreid mijn handen. 

En pas dáárna Google ik wat ik nou eigenlijk zojuist heb geplukt…

Lekker bezig, Luus! Je hebt in je woeste decodrift inderdaad een bos gevlekte scheerling (Conium maculatum) staan bloemschikken. De aller-, allergiftigste plant van heel Europa en verre omstreken! 

Waar ik toevallig laatst nog over hoorde in een podcast van BBC Gardeners World. Tijdens het moestuinieren luisterde ik naar de aflevering over de Poison Garden in het Britse Northumberland. Daar groeien zo’n 100 verschillende giftige planten, maar ’visitors are strictly prohibited from smelling, touching or tasting any plants’.

Tientallen doodgewone tuinplanten zijn giftig 

De enige giftige plant die níet in the Poison Garden groeit, is de gevlekte scheerling. Wegens echt te gevaarlijk!

Als gepokt en gemazeld natuurjournalist vind ik al gauw dat mensen belachelijk hysterisch doen over giftige planten en slangen en spinnen en zo. Ik vind het je reinste onzin om overal reuzenberenklauw te vernietigen alsof het de zwarte pest is. Of om geen vingerhoedskruid, oleander, buxus, gouden regen of riddersporen in je tuin te planten omdat je hond of kat daar misschien van gaat eten. 

Er zijn tientallen doodgewone tuinplanten die giftig zijn, alleen staan we daar meestal niet bij stil. Hoeft ook niet. Gewoon niet in je mond stoppen. 

Maar met gevlekte scheerling valt niet te spotten. Er zit coniine in, een zenuwgif dat al in zeer kleine hoeveelheden tot de dood kan leiden. Het sap van deze plant zat in de gifbeker die de grote Griekse filosoof Socrates moest leegdrinken. Omdat hij in het jaar 339 voor Christus schuldig was bevonden aan het niet eren van de goden van de stad en het misleiden van de jeugd met z’n irritante filosofische gesprekstechnieken.

In Nederland steeds vaker massaal langs snelwegen

Met stijgende ongerustheid Google ik verder. Want hoe giftig is gevlekte scheerling nou PRECIES? Ik lees dat de plant inheems is in Europa, West-Azië en Noord-Afrika. Maar hij is per ongeluk ook in Australië en Noord- en Zuid-Amerika terechtgekomen, waar hij zich gedraagt als een invasieve exoot. In het Engels heet hij (poison) hemlock.

Kinderen die -net als met het onschuldige fluitenkruid- een fluitje van de stengel maakten, gingen allemaal dood. Ook zijn er veel gevallen bekend van varkens, schapen, geiten, koeien, paarden, ezels en konijnen die overleden nadat ze van gevlekte scheerling hadden geknabbeld. Bruin verdroogde stengels blijven nog drie jaar giftig. De zaden en wortels bevatten meer gif dan de bladeren. De werking van het zenuwgif coniine lijkt veel op de werking van curare. Er bestaat geen tegengif voor. 

Maar heel gek… net als alle andere schermbloemen trekt de gevlekte scheerling massa’s vlinders, bijen en andere insecten, die geen enkel probleem hebben met deze giftige plant. 

In Nederland was gevlekte scheerling altijd vrij zeldzaam, maar tegenwoordig wordt hij steeds vaker massaal aangetroffen langs snelwegen. Dus, vrouwen die dit lezen en net als ik verslaafd zijn aan het bloemschikken van onder meer zelfgeplukte veldboeketten: wees gewaarschuwd! Metershoog fluitenkruid met gladde stengels zonder haartjes maar wel met paarse vlekken moet je niet plukken!

Genoeg is genoeg. Weg met dat ding!

Want, lees ik op een Amerikaanse medische website, de gifstoffen van gevlekte scheerling kunnen ook worden ingeademd of geabsorbeerd door je huid!

Okee, genoeg is genoeg. Misschien overdrijven die Amerikanen, maar weg met dat ding! Met huishoudhandschoenen aan haal ik mijn vazen weer leeg en prop de bloemen in een extra grote vuilniszak.  

Heb ik niet toch met mijn vingers aan mijn lippen gezeten? Proef ik een raar smaakje in mijn mond? Zit ik me nou van alles te in te beelden?

Vier dagen later ben ik nog steeds niet dood. Maar gelukkig wel een stuk wijzer. 

Er vliegt ineens een mannetje zwarte roodstaart rond in mijn huiskamer. Die ga ik nu even naar buiten dirigeren….

Images: Close up Gevlekte scheerling door Ulisi | Nachtegaal door Warrieboy | Scheerling stengel met paarse vlekken door Ulisi | De dood van Socrates door Jaques-Louis David | bloeiwijze scheerling door Krysztof Ziarnek, Kenraiz, alle afbeeldingen via Wikimedia Commons.