Met het oog op later
Toen ik drie jaar geleden vertelde dat ik ging emigreren naar Hongarije, reageerde een goede vriend met: “Heel verstandig, je hebt zeker nog twintig goede jaren te gaan.” Stiekem dacht ik: ’maak daar maar gerust dertig goede jaren van’.
Als ik 96 jaar oud ga worden, is het geen overbodige luxe om nu -op mijn 65ste- alvast een toekomstplan uit te stippelen. Wat ga ik de komende decennia allemaal doen met mijn leven? Lekker veel schrijven in ieder geval, misschien wel een boek. Mijn tanya eigenhandig verbouwen. Heel veel gifvrije snijbloemen kweken en uiteraard ook mijn eigen groente, fruit en kruiden. Leuke mensen samenbrengen en een losvaste community in mijn regio opzetten voor onderlinge gezelligheid èn praktische ondersteuning. Wie weet zelfs weer een keer verliefd worden. Alles is mogelijk…
‘Jij moet eens wat rustiger aan doen, want je hebt tijd genoeg’
Misschien vind je het vreemd dat ik hier over nadenk, maar we leven nu eenmaal in bijzondere tijden. Dankzij goede voeding en geavanceerde medische mogelijkheden worden we momenteel ouder dan ooit eerder in de geschiedenis van de mensheid. In Nederland is het aantal mensen dat de honderd haalt sinds het jaar 2000 verdubbeld en vanaf de negentiende eeuw is de levensverwachting gestegen met maar liefst 40 jaar.
Zelf ga ik dus voor 96 lentes. Dit exacte getal heeft alles te maken met de visualisatie die ik ooit deed tijdens een vijfdaagse retraite bij Michael Roads. Okee, lach mij gerust uit. Maar verplaats je in gedachten ook even naar dat strand waar ik ineens die dolfijn in zee zag zwemmen. Hij riep mij. Of ik een rondje wilde golfrijden op zijn rug. Dat hoefde hij uiteraard geen twee keer te vragen.
Heel ver weg suggereerde de hypnotiserende stem van mijn natuurgoeroe: ’vraag of dit dier je iets te zeggen heeft’.
Dat had de dolfijn inderdaad. Terwijl we samen de golven doorkliefden zei hij: ’Jij moet eens wat rustiger aan doen. Niet dat koortsachtige gejakker de hele tijd. Want je hebt tijd genoeg!’
’Oh ja? Hoezo? Hoe oud ga ik dan worden?’
’96 jaar. Bij je volle verstand. Dus alle tijd om te schrijven wat je ècht wil schrijven…’
Ik geloof in self fulfilling prophecies
Vanwege het vele nietszeggende jargon en de schaamteloze zakkenvullerij die vaak met ‘spiritualiteit’ gepaard gaan, was ik er op een gegeven moment helemaal klaar mee. Maar deze visualisatie is me altijd bijgebleven. Ik heb ’m zorgvuldig opgeborgen in mijn geheugen. In het laatje agnostische zaken. Voor later.
Natuurlijk had ik deze voorspelling van een zelf gefantaseerde pratende dolfijn ook naar het rijk der fabelen kunnen verwijzen. Zodat ik me net als andere mensen lekker kon overgeven aan angst voor kanker, fatale auto-ongelukken, psychopatische lustmoordenaars of andere onaangename levenseinden.
Maar het lijkt me gewoon prettiger en ook zinniger om vol vertrouwen vast te houden aan het toekomstbeeld van een lang leven waarin ik naar hartelust kan blijven schrijven. Ik geloof namelijk in self fulfilling prophecies. Of de kracht van het placebo effect, of hoe je het ook maar wil noemen.
Acht bejaarde mannen gingen logeren in een jaren 50 huis
Ergens begin jaren tachtig vorige eeuw zag ik op tv een documentaire over een proef met oude mannen. Ze werden door een Amerikaanse wetenschapster uit hun bejaardenhuis gehaald en tijdelijk in een woning ondergebracht die tot in de kleinste details in jaren 50 stijl was ingericht, ook qua comfort. Al na een week bleken de mannen ineens een stuk gezonder. Echt een razend interessante docu.
Na flink zoeken heb ik dat onderzoek gelukkig teruggevonden op internet .
Het was professor in de psychologie Ellen Langer van de Harvard Universiteit die in 1979 dit beroemde experiment heeft uitgevoerd. Met acht mannen van dik in de zeventig. Ze wilde letterlijk de klok terugdraaien, zodat haar proefpersonen zich weer jonger en fitter zouden voelen. De bejaarde heren waren redelijk gezond, maar wel duidelijk nogal broos. ’75 was toen nog niet het nieuwe 55’, aldus Langer, die inmiddels zelf 78 is. De mannen liepen niet, maar ze schuifelden. Sommige liepen krom door artritis en hadden een wandelstok nodig. Tegenwoordig zou dat een rollator zijn.
Eenmaal in het jaren 50 huis waanden ze zich ineens weer in een heel ander tijdperk, dat ze nog goed kenden van 22 jaar geleden. Er klonk jaren 50 muziek, een oude zwartwit tv vertoonde programma’s uit de jaren 50. Er lagen overal boeken en tijdschriften uit de fifties en er waren geen elektrische apparaten.

De mannen logeerden slechts een week in dit huis. Voorafgaand aan het experiment waren ze beoordeeld op behendigheid, grijpkracht, flexibiliteit, gehoor, zicht, geheugen en cognitie. Na afloop van hun logeerpartij vertoonden ze alle acht zeer aanzienlijke verbeteringen in hun algehele welzijn. Ze zaten en liepen rechter op, hun motoriek en eetlust waren verbeterd, evenals hun zicht, gehoor en geheugen. Hun gewrichten waren flexibeler en ze presteerden beter op intelligentietests.
Kwetsbaarheid. Aftakeling. Verleppen. Oudemensenlucht.
Dit onderzoek van Langer bewijst dat ons verouderingsproces minder onontkoombare gevolgen heeft dan we altijd dachten. In feite krijgen we al van jongs af aan allerlei aannames ingeprent door de media, de wetenschap en de westerse maatschappij waarin we leven. Kijk alleen al naar het vocabulaire dat bij ouderdom schijnt te horen: aftakeling, verleppen, kwetsbaarheid, ouderdomsvlekken, krakkemikkig, kras, jaren die gaan tellen, er jonger uitzien voor je leeftijd, oudemensenlucht, vergrijzing. Echt niet leuk…
Dit stigmatiserende taalgebruik benadrukt angsten en versterkt negatieve stereotypen. We laten onszelf aanpraten dat afnemende gezondheid en welzijn zowel onvermijdelijk als onaangenaam zijn. Oud is slechter dan jong, zoveel is wel duidelijk. Door dit wijdverbreide vooroordeel worden oudere mensen gemarginaliseerd en naar de zijlijn van het leven geduwd.
Een psychologische stimulans om jezelf te genzen
Ellen Langer schreef een interessant boek over haar beroemde experiment met de bejaarde mannen. Daarna is ze nog decennia lang doorgegaan met vervolgonderzoek. Uiteindelijk kwam ze tot de conclusie dat we hoognodig onze manier van denken, maar ook onze taal en onze gedragspatronen moeten aanpassen als het om ouderdom gaat. We leggen onszelf grenzen op die niet reëel zijn.
Met wat kleine verschuivingen in ons denken, in onze taal en in onze verwachtingen kunnen we allerlei ingesleten gedrag veranderen dat onze gezondheid, optimisme en vitaliteit ondermijnt. Volgens Langer hebben we een psychologische stimulans nodig om onszelf te genezen. Of liever gezegd: om ons lichaam aan te moedigen om zelf genezende maatregelen te nemen.
Langer heeft met haar langdurige onderzoek aangetoond dat dat altijd resultaten oplevert, waaronder verbeterd zicht, een jongere uitstraling, gewichtsverlies en een langer leven.
Hoezo ben ik ‘onzichtbaar’ sinds de overgang? Wat nou PHPD?
Ik ben er heilig van overtuigd dat Ellen Langer groot gelijk heeft. Mijn lichaamscellen willen blij zijn, en niet bang. Ik word altijd ontzettend opstandig als ik vrouwen hoor praten over ‘onzichtbaar worden’ na de overgang. En modekreetjes als ’brain fog’, ‘okee boomer’ of ‘PHPD’ (Pijntje Hier Pijntje Daar) vind ik ook super irritant. Of neem de nieuwe tegelwijsheid ‘iedereen wil oud worden, maar niemand wil oud zijn‘. Wat een negatieve nonsens!
Nu de afgrijselijke hormoonkermis van weleer voorgoed achter me ligt, word ik juist elk jaar gelukkiger en geniet ik met volle teugen van mijn heerlijk rustige gemoedstoestand. Maar ook van mijn opgedane levenswijsheid en ultieme vrijheid. Natuurlijk vergeet ik ook weleens wat, maar niet meer dan dertig jaar geleden. Onzichtbaar voel ik me allesbehalve, want ik ontvang nog altijd subtiele -en minder subtiele- flirtsignaaltjes van de andere sekse.
Ellen Langer is trouwens niet de enige wetenschapper die vindt dat we onze vooroordelen over ouderdom dringend moeten loslaten. Ook andere onderzoekers ontdekken steeds meer sluitend bewijs voor de invloed van gedachten en overtuigingen op gezondheid en welzijn. Ons lichaam is niet per se de beperkende factor naarmate we ouder worden. Dat is eerder ons denken. Het is maar al te duidelijk dat onze geest een zeer belangrijke invloed heeft op ons lichaam.
Positieve kijk op ouderdom belangrijker dan cholestorol of roken
Uit onderzoek van Yale-professor Becca Levy blijkt zelfs dat mensen met een positief zelfbeeld over ouderdom maar liefst 7,5 jaar langer leven dan mensen die het ouder worden vooral problematiseren. Die positieve kijk lijkt zelfs nog veel belangrijker dan het verlagen van je cholestorol (waardoor je naar schatting vier jaar langer leeft) of stoppen met roken (wat drie extra levensjaren oplevert).
Bovendien krijgen mensen met negatieve opvattingen over veroudering vaker Alzheimer. Uit hersenonderzoek is gebleken dat hun hippocampus (het gedeelte van het brein dat verantwoordelijk is voor het geheugen) drie keer zo snel kromp.
In 2023 verscheen Becca Levy’s boek “Breaking the Age Code: How Your Beliefs About Aging Determine How Long & Well You Live”. Daarin beschrijft ze de resultaten van haar twintigjarige onderzoek. In die jaren interviewde ze duizenden mensen, die ze altijd als eerste vroeg: noem eens vijf woorden die een ouder mens beschrijven? In Amerika noemden mensen dan om te beginnen ‘vergeetachtigheid’. In China is het eerste woord dat mensen bij deze vraag te binnen schiet ‘wijsheid’. Nogal een verschil!
Gezondheid en ziekte wortelen in onze geest en ons hart
Tijdens haar onderzoek zag Levy keer op keer dat oude mensen met een positieve kijk op hun leeftijd betere resultaten behalen dan mensen met negatieve opvattingen over hun ouderdom. Zowel fysiek als mentaal. Ze genezen sneller van ziekte of verwondingen, hebben een beter geheugen, lopen sneller en leven dus zelfs langer!
Ziekte en gezondheid zijn veel dieper geworteld in onze geest en in ons hart, en in hoe we onszelf in de wereld ervaren, dan wetenschappers altijd dachten. We hebben onszelf zo ingeprent dat onze hersens en lichaam erop achteruit gaan naarmate we ouder worden, dat we minder interesse hebben voor gedrag dat ons gezond houdt, omdat dat zogenaamd toch geen zin heeft. Waarom zou ik nog stoppen met roken of gaan sporten of gezond eten?
Positieve opvattingen over ouder worden zijn dus heel belangrijk om te kunnen genieten van onze oude dag en ook gezond te blijven. Volgens Ellen Langer werkt het omgekeerd ook zo. Onze geest kan dingen beter maken, maar ook slechter: het nocebo-effect. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer iemand van zijn arts te horen krijgt dat hij ziek is. De diagnose zelf activeert de symptomen die de patiënt verwacht te voelen, aldus Langer. ‘Maar als je hier en daar een woord verandert, krijg je totaal andere resultaten.’
Wie ‘vecht’ tegen een ziekte, erkent een sterke tegenstander
Uit een onderzoek dat ze in 2010 deed, bleek dat borstkankeroverlevenden die zichzelf beschreven als ‘in remissie’ minder konden en meer pijn hadden dan borstkankeroverlevenden die zichzelf beschouwden als ‘genezen’. Langer praat dus niet over kankerpatiënten, of over vechten tegen een chronische ziekte. Langer: ‘Want als je ‘vechten’ zegt, erken je al dat de tegenstander erg krachtig is. En ‘chronisch’ staat voor ‘oncontroleerbaar’ – terwijl niemand in de toekomst kan kijken.’
Tot zover de onderzoeken naar positief denken over ouderdom. Mocht je graag het naadje van de kous willen weten over het verbeteren van je mindset, dan kan ik dit bijna twee uur durende Engelstalige interview met Ellen Langer op YouTube van harte aanbevelen….
Als ik de adviezen van Langer en Levy goed in mijn oren knoop en vooral optimistisch blijf over mijn toekomst, heb ik dus in feite nog een hele loopbaan voor me, waarin ik gewoon krachtig en gezond blijf. Net als mevrouw G, de kwieke dame uit Waalre waar ik vijf jaar voor werkte als persoonlijk assistent. Mevrouw G wordt dit jaar ook 96 in goede gezondheid, en ze heeft nog altijd plezier in haar leven. Heel inspirerend!
Sporten doe ik wel in mijn moestuin
Toen ik drie jaar geleden vertelde dat ik met mijn honden naar Hongarije ging emigreren, reageerden veel mensen dat ze dat zo stoer en dapper van me vonden. Maar zelf zie ik het eerder als slim. Nieuwe ervaringen en uitdagingen houden mijn brein actief. Het leren van die idioot moeilijk taal dwingt mijn hersens om nieuwe verbindingen aan te maken.
Mijn grote Hongaarse moestuin levert niet alleen gezonde verse groenten en fruit op, wat op zich al een aanzienlijke hoeveelheid van gelukshormoon dopamine oplevert, maar maakt ook dat ik lekker veel beweeg.
Want in sporten heb ik echt geen zin. Nooit gehad ook. Ik vind het kinderachtig en geestdodend. Volgens mij is af en toe zwemmen, dansen in mijn keuken en de dagelijkse wandeling van een uur met mijn honden al ruimschoots voldoende om fysiek gezond te blijven.
Daar heb ik verder geen stappenteller bij nodig, want die zogenaamd noodzakelijke 10.000 stappen waar iedereen tegenwoordig de mond van vol heeft, slaan helemaal nergens op. Dit getal komt niet voort uit wetenschappelijk onderzoek, maar rechtstreeks uit de marketingkoker van een stappenteller-fabrikant.
Risico’s horen nu eenmaal bij het leven
Op dit moment lees ik overal dat oudere vrouwen absoluut aan krachttraining moeten doen. Om hun core te versterken, oftewel hun romp. Zodat ze niet zo makkelijk omvallen en een heup breken. Ga ik niet doen.
Wat ik WEL ga doen zodra ik aow krijg, is een fijne trampoline installeren op mijn landje. Want ik heb toch ruimte zat. Als kind was ik stapelgek op trampolinespringen, dus ik weet wel zeker dat ik het nu ook weer leuk ga vinden. En het schijnt dat dagelijks 10 minuten trampolinespringen keigoed is voor je core.
Natuurlijk kun je ook heel verkeerd terechtkomen en je nek breken, maar daar schrik ik niet voor terug. Hoe meer je het doet, hoe handiger je erin wordt lijkt me. En risico’s horen er nu eenmaal bij. Waar het uiteindelijk echt om gaat, is toch dat je in staat bent om een leuk leven voor jezelf te knutselen, waarbij je liefst niet volledig bent aangewezen op die ene levenspartner. Volgens mij ben ik al aardig op weg, dus kom maar op met die ouderdom!
Iets nieuws geleerd of geïnspireerd? Met een kleine vrijwillige bijdrage via onderstaande waarderingsknop help je mij enorm om gemotiveerd te blijven schrijven en de losvaste community van de grond te trekken. Bij voorbaat mijn innige dank!
Images: Dolfijn by Werdepate via Pixabay, oude dame by Circe Denyer via Publicdomainpictures, jaren 50 interieur by Italo Greco via Wikimedia Commons.
